Το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας έδωσε στη δημοσιότητα τη δέκατη τρίτη έκθεσή του. Σε αυτή αποτυπώνονται ποσοτικά και ποιοτικά ευρήματα από περιστατικά που κατέγραψαν οι οργανώσεις-μέλη και οι συντονιστές του την περίοδο 2024-2025.
Συνολικά καταγράφηκαν 144 περιστατικά ρατσιστικής βίας. Στην πλειονότητα η στοχοποίηση συνδέθηκε με την εθνική καταγωγή: σε 82 περιπτώσεις τα θύματα ήταν πρόσφυγες, μετανάστες ή αιτούντες άσυλο. Ιδιαίτερα υψηλός είναι και ο αριθμός των επιθέσεων κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, καθώς 47 περιστατικά αφορούσαν σεξουαλικό προσανατολισμό ή ταυτότητα φύλου.
Υπήρξαν ακόμη περιστατικά σε βάρος Ρομά και μουσουλμάνων. Καταγράφηκαν και περιπτώσεις διατομεακής στοχοποίησης, όπου τα θύματα δέχθηκαν επίθεση για περισσότερους από έναν λόγους προκατάληψης.
Από τις 144 περιπτώσεις, οι 61 αφορούν ανήλικα θύματα.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι ορισμένα ιδιαίτερα ανησυχητικά χαρακτηριστικά του φαινομένου διατηρούνται. Το Δίκτυο κατέγραψε συνεχιζόμενη και εκτεταμένη εμπλοκή ένστολων: σε 62 περιστατικά οι φερόμενοι δράστες αναγνωρίστηκαν από τα θύματα ως εκπρόσωποι σωμάτων ασφαλείας.
Για μία ακόμη φορά αποτυπώθηκε έντονη βία κατά μεταναστών και προσφύγων, ιδίως στα σύνορα της χώρας. Συχνά εντάσσεται σε πρακτικές αποτροπής εισόδου και άτυπων αναγκαστικών επιστροφών.
Επιβεβαίωση του μοτίβου των βίαιων παράνομων επαναπροωθήσεων
Στα περιστατικά που σημειώθηκαν στη θαλάσσια περιοχή κοντά στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, ομάδες ανδρών επιτέθηκαν στα θύματα στα σύνορα, επιχειρώντας να εμποδίσουν την είσοδό τους στη χώρα. Οι δράστες έφεραν οπλισμό, φορούσαν είτε μαύρα ρούχα είτε ενδυμασία στρατιωτικού τύπου και μάσκες που κάλυπταν ολόκληρο το πρόσωπο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις τα θύματα, συχνά ασυνόδευτοι ανήλικοι, δεν εντοπίζουν πάντα διακριτικά που θα παρέπεμπαν στο Λιμενικό ή σε άλλο σώμα ασφαλείας. Ο τρόπος δράσης και ο εξοπλισμός, όμως, μεταξύ άλλων η οργάνωση της επίθεσης, η χρήση όπλων και ασυρμάτων και η κράτηση σε χώρους, τους οδηγούν να αντιλαμβάνονται τους δράστες ως εκπροσώπους του κράτους.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, ενώ βρίσκονταν εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, τους πλησίασε σκάφος. Κατασχέθηκαν προσωπικά αντικείμενα, κινητά τηλέφωνα και χρηματικά ποσά, και έπειτα μεταφέρθηκαν σε λέμβους και εγκαταλείφθηκαν στη θάλασσα. Παρασύρθηκαν έτσι σε τουρκικά χωρικά ύδατα, όπου τους περισυνέλεξαν λέμβοι της τουρκικής ακτοφυλακής.
Η πρακτική αυτή εντοπίζεται σε πλήθος ερευνών ανθρωπιστικών οργανώσεων και έχει αναδειχθεί και από διεθνή μέσα ενημέρωσης.
Τρίτον, τα στοιχεία αναδεικνύουν συστηματική στοχοποίηση ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων στον δημόσιο χώρο, καθώς και αυξανόμενη έκθεσή τους σε ρητορική μίσους μέσω διαδικτύου.
Η διάχυση του ρατσιστικού μίσους
Το Δίκτυο εκφράζει έντονη ανησυχία για την αυξανόμενη διάχυση ρητορικής μίσους και ξενοφοβικού λόγου στον δημόσιο διάλογο, ιδίως γύρω από τη διαχείριση του μεταναστευτικού και προσφυγικού ζητήματος, αλλά και για την ένταση της ομοφοβικής και τρανσφοβικής ρητορικής. Επισημαίνει ότι, όταν η ρητορική μίσους κανονικοποιείται στον δημόσιο και τον ψηφιακό χώρο, αναπαράγονται στερεότυπα, μεγαλώνει η κοινωνική ανοχή απέναντι στη βία και ανοίγει ο δρόμος για ρατσιστικές επιθέσεις.
Η υποαναφορικότητα παραμένει σοβαρό ζήτημα. Στο 50% των περιστατικών που καταγράφηκαν, τα θύματα ανέφεραν ότι δεν ήθελαν να προχωρήσουν σε άλλες ενέργειες. Αναδεικνύονται έτσι η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τις Αρχές, ο φόβος επαναθυματοποίησης και τα εμπόδια στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
Έντονο προβληματισμό προκαλεί στο Δίκτυο και η συρρίκνωση του δημόσιου χώρου δράσης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που καταγράφουν περιστατικά ρατσιστικής βίας. Προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι, σύμφωνα με το Δίκτυο, ένας ασφαλής και ευνοϊκός χώρος δράσης για τις οργανώσεις. Διεθνώς αυτό αναγνωρίζεται ως στοιχείο του κράτους δικαίου και επαναλαμβάνεται ως σύσταση από διεθνή και ευρωπαϊκά όργανα προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
Το Δίκτυο απευθύνει συγκεκριμένες συστάσεις προς την Πολιτεία. Υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση της ρατσιστικής βίας δεν περιορίζεται στην ποινική διερεύνηση και την τιμωρία των δραστών, αλλά απαιτεί ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης, προστασίας και υποστήριξης των θυμάτων. Επισημαίνει ακόμη ότι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των θυμάτων προς τις Αρχές, η πρόσβαση στη δικαιοσύνη και η ουσιαστική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στον σχεδιασμό και την αξιολόγηση των δημόσιων πολιτικών είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για την καταπολέμηση του φαινομένου και την προστασία των θυμάτων.

































